Soos Kiek Uut
Home - Terug naar Activiteiten


















Klik hier om het verslag te beluisteren

VERSLAG: KANTONGERECHT te DEVENTER/ dd. 03-01-2007. (85)

Een waterkoude woensdagmiddag verzamelen zich een 16 tal Kiekuutluid­jes bij het NS Station te Deventer. Eerst worden her en der de beste wensen overgebracht voor het jaar 2007. Dan extra ingehuurd begeleider Gerrit Lammers van de Gehandicapten Raad. In colonne gaan we naar de Brink. Ons doel is eerst het Kantongerecht op nummer 12. We worden om iets over 13:00 uur welkom geheten door Gerard Bloo, die als
bood­e/beveiliger hier werkzaam is. Vandaag is er geen zitting we kunnen dus heel wat bekijken/voelen. Eerst maar in de wachtkamer een kop koffie drinken en wat uitleg over dit gebouw. dan verkassen we naar de grote zittingszaal. Een mooie zaal en we zitten op de publieke tribune, met het gezicht op de tafels waar de rechter, de officier en de griffier zitten, deze kunnen we later bewonderen en ook nog voelen aan de toga's. Dan duiken we de cellen in, ondergronds. Dat is geen pretje om hier te moeten "loge­ren" De afdaling er naar toe is zeer stijl, eerst een soort hal met allemaal inge­leg­de tegeltjes. Eenmaal beneden is het vochtig en koud. Met z'n allen in een cel en je hebt via het getraliede raam zonder glas uitzicht op de luchtplaats en de achterkant van de vrouwengevangenis.
Rond drie uur op de luchtplaats en hier nemen we afscheid van Gerard Bloo en overhandigen hem net zoals bij Vrouwe Justitia 2 deventer reep Bussink koeken om de "weegschaal" mooi in het midden te houden.
Onder aan dit verslag zit het grote verslag wat Gerard ons allemaal heeft verteld.

Dan kuieren we snel door de kou naar Del Mar op Brink 21. We nemen plaats achterin dit cafe op de goed zittende lederen bankstellen. Na enkele huishoudelijke mededelingen begint Hans met zijn nieuwjaarsrede. Aanslui­tend neemt Tini Beekman het woord over en houdt een mooie toespraak. Hans wordt in de "roekeroek" watten gelegd met zijn favoriete aftershave, zeep  en waarde­bon­nen, dit alles voor het geregel van het afgelopen jaar. Dan komen de tapas op tafel. Het is een zeer geanimeerde bijeenkomst. De tijd tikt in het nieuwe jaar net zo snel als de voorgaande jaren. rond zes uur gaan de Kiekuut luidjes weer huiswaarts.
 
De gasten van vandaag zijn: Tinie Beekman, Hans/Gerry Bonthuis, Gunther Bosch, Carel/Gerda van Eck, Ria van 't Erve, Yvonne de Groot, Carel Heerius, Mikhail Kogan, Gerard Lugten­berg, Piet/Margo Schwengle, Willem/Corry de Witte en Hans
Veld­wachter

(Kenmerk: Kiekuut/2007/kantongerecht.07)

 


Het kantongerecht Deventer

Gebouwd door een bouwheer uit het Duitse Bentheim rond 1640. Eerst bouwde hij nummer 12 en later nummer 11. Aangezien hij daar een mede‑eigenaar van steengroeven was, werd hier over­vloedig Bentheimer zandsteen gebruikt. Bentheimer zandsteen werd gewonnen in groeven even over de Duitse grens, ten oosten van Oldenzaal. Als bouwsteen werd het vanaf de 12e eeuw in Nederland toegepast, aanvankelijk slechts in Twente. Pas tegen de tweede helft van de I5e eeuw drong het gebruik van Benthei­mer zandsteen door naar het westen en het noorden. De steen­soort werd aangevoerd via de Vecht en het Zwarte Water en vervolgens via de IJssel naar Deventer.

Deze hoek van de Brink wordt wel de Bouwershoek genoemd, naar het geslacht Bouwer, dat in 1726 het patriciÙrshuis nr. 12 kocht en gedeeltelijk liet verbou­wen.

In 1804 verkocht deze familie het huis aan het Departementaal Bestuur van Overijssel, dat er het Hof van Justitie vestigde. In het jaar daarop vonden werkzaamheden plaats onder leiding van architect J.1. Sorg, die toen in Deventer werkte aan de raadkamer van het stadhuis.

De 17e eeuwse voorgevel heeft vensters met schelpvullingen in de boogvelden, zandstenen banden door het baksteen en een zandstenen ingangspoortje in de hoofdgevel.
Voor het pand markeren de blauwe stenen in het trottoir de steunpunten van het schavot, dat hier sinds de Franse tijd een plaats had. Men zegt dat de veroordeelden de executieplaats betraden door het venster in de bovenverdie­ping van nummer 12 (kamer secretaris).

Bouwheer         uit het Duitse Bentheim
Familie Brouwer                                                        Kocht het pand in 1726 no 12 (ook genoemd het bouwershoek)
                           In 1804 werd het hof van Justitie van 1877 tot heden kantonge­recht
                           Ook de naam gevangenishuis kreeg Deventer mee
                           Voorgeven met zandcement is uit de 17e eeuw

                           Blauwe stenen zijn van schavot uit de franse tijd
                           Marmer vloer
                           Vrouwe Justitia Blinddoek symbool van onpartijdigheid
                           Weegschaal symbool van schuld / onschuld
                           Zwaard uitspraak vonnis
                           Salomon Koning van Israel

                           Civiele zaken 5.000 wordt, 25.000 ontbindingen huur arbeid
                           Conflicten tussen overheid en burgers
                           Conflicten tussen burgers

 

Boeiend is ook het interieur uit de l8e, begin 19e eeuw. De gang heeft een vloer van grote marmeren platen en rococostuc­werk.

Er zijn interessante schoorstenen: in de linkerzijkamer (de griffie) ÚÚn uit de l8e eeuw met daarboven een schilderstuk, voorstellende pauwen.

In de zaal aan de voorzij de rechts van de gang (de grote zittingszaal) is een marmeren schoorsteen, waartegen een spiegel met gesneden rococolijst en waarvoor Vrouwe Justitia staat en waarboven zich een reliÙfvoorstelling in wit marmer bevindt, voorstellende Salomo' s eerste rechtspraak.

 

Wie is Vrouwe Justitia:

De Grieken hadden een godin van rechtvaardigheid. Haar naam was Themis. Diezelfde godin werd door de Romeinen Justitia genoemd. Op oude schilderijen en in gerechtsgebouwen zie je wel eens afbeeldingen van Vrouwe Justitia. Bijna altijd heeft ze drie dingen bij zich die ze voor haar werk nodig heeft: een blinddoek een weegschaal en een zwaard. Vanwege de blinddoek kan Vrouwe Justitia niet zien wie zij rechtspreekt. De blind­doek is het symbool van onpartij­digheid, van rechtspreken zonder aanzien des persoons. Met de weegschaal weegt ze heel nauwkeurig de argumenten voor en de argumenten tegen. Om te zien of de weegschaal doorslaat naar schuldig of onschuldig moet ze natuurlijk haar blinddoek afdoen En kan ze haar zwaard gebruiken. Daarmee voert ze haar rechtvaardige vonnis uit. Vrouwe Justitia is het symbool van de rechtelijke macht. Want elke officier van justitie en iedere rechter moet onpartijdig zijn, goed kunnen afwegen en een juiste straf kunnen eisen en geven.

Wat is Salomon recht?

Salomon ,de koning over IsraÙl was beroemd om zijn wijsheid. In de bijbel staat daarover het volgende verhaal. Op een ochtend kwamen twee vrouwen bij Salomon. Beide vrouwen hadden die nacht een kind gebaard, in hetzelfde huis zonder iemand erbij. Het ene kind was overleden het andere leefde nog. Zowel de ene als de andere vrouw zei dat het overgebleven kind van haar was en eiste het op. Koning Salomon moest rechtspreken in deze moeilijke zaak. Salomon dacht even na en vroeg toen de bediende om een zwaard.

Hij sprak: Klief het kind doormidden en geef de ene helft aan de ene moeder en de andere helft aan de andere moeder. De vrouw die die nacht haar dode kind had verwisseld met het levende kind van de ander, vond dat een goede oplos­sing.
Ze riep: Ik geen kind, jij ook geen kind! Snij maar doormid­den! Het hart van de andere moeder brak op dat moment. Ze jammerde Geef het kind dan maar aan haar! Maar laat het leven. Toen wist Salomon wie de echte moeder was. Hij zei: Laat het kind leven en geef het aan haar, want zij is de moeder. Sinds­dien wordt een wijze uitspraak in een moeilijk geschil een Salomonsoordeel genoemd

De grote zittingzaal heeft een rijk geornamenteerd plafond, waar twee bijbelse taferelen zijn te onderscheiden: Abrahams offer en Bileam met de ezel.

In de rechterachterkamer (kantonrechterkamer) tenslotte staat een‑rococo­schoorsteen met boven de spiegel in de schoorsteen­boezem een geschilderde allegorie.

Bij de Deventer rechtbank hoorde een eigen gevangenis In 1818 is sprake van "Het Gevangenhuis" en van de keldergevangenissen als onderdeel van het rechtbankcomplex. De aparte gevangenis Huis van arrest) was gebouwd op het achterterrein van het perceel, grenzend aan de walstraat. De gevangenis heeft ge­functioneerd tot september 1905. In Deventer wordt het gebouw nog steeds "vrouwengevangenis" genoemd.
De benaming is niet geheel duidelijk, want blijkens de admini­stratie van de cipier werden zowel mannen als vrouwen ingeslo­ten.

Het gezin van Johannes Cornelis van der Zande en Ida Johanna Kuyper, omstreeks 1900.
Van der Zande was tot de opheffing in 1905 cipier van het huis van bewaring in de walstraat.
Blijkens de administratie van de cipier werden er zowel mannen als vrouwen opgesloten

Hier een schildering gemaakt door een van de gevangene op de muur van ÚÚn van de cellen onder het huidige kantongerecht de brink 11‑12 te Deventer

 

Geschiedenis rechtspraak te Deventer:

Met een kortstondige vestiging van het Departementale Hof van Justitie in Deventer in 1802 in het pand Brink 11‑12 was daar ook celruimte nodig. In het gebouw aan de Brink waren vanaf 1811 het vredegerecht, het latere kantonge­recht en rechtbank van eerste aanleg, later de arrondissementsrechtbank geves­tigd. Sinds 1877 zetelt hier alleen nog het kantongerecht.

De opheffing van de rechtbank te Deventer ging niet zonder slag of stoot. In maart 1877 dienden de kamerleden Van Naamen van Eemnes en BlussÚ in de Tweede Kamer een amendement in op een wijzigingsvoorstel van de wet op de rechterlijke organisa­tie, behelzende, dat in plaats van de rechtbank te Deventer, die te Zutphen zou worden opgeheven.
Hun argument was dat er in Deventer meer mensen woonden en dat daar meer handel en nijverheid was. Deze Deventernaren zouden anders te voet naar Zutphen moeten omdat zij de 14 cent voor de trein wel niet zouden kunnen opbrengen.
Ook het kamerlid Schimmelpenninck van der Oye nam het voor Deventer op al moest hij toegeven dat het arrondissement Zutphen meer inwoners had dan dat van Deventer en ook dat de rechtbank te Zutphen de laatste 20 jaar aanzienlijk meer vonnissen en beschikkingen had gemaakt dan de rechtbank Deven­ter. Ook stelde hij dat Deventer spoedig een brug over de IJssel zou krijgen. Zutphen bezat evenwel reeds een spoorbrug en een verkeersbrug.
Het kamerlid Lanting pleitte echter voor Zutphen. Hij zei, dat het pleidooi voor Deventer zo'n 25jaar te laat kwam: een kwart eeuw geleden was Deventer inderdaad het middelpunt van de streek, maar nu niet meer. Van de 158.000 inwoners van het arrondissement konden er 50.000 gemakkelijk in Deventer komen, maar 84.000 konden Zutphen gemakkelijker bereiken. BlussÚ kwam nog met het argument dat Zutphen zijn bruggen had en nu moest men Deventer toch zijn rechtbank laten. Op 8 maart 1877 viel de beslissing: Deventer verloor het pleit met 47 stemmen tegen het amendement en 27 voor.
In 1877 werd ook het rechtsgebied van de rechtbanken opnieuw vastgesteld: Zutphen kreeg de kantons Zutphen, Groenlo, Apel­doorn en Deventer.

Gedurende de bezetting tijdens de Tweede Wereldoorlog, toen de arrondisse­mentsgrenzen gelijkgetrokken werden met de provin­ciegrenzen, werd het kanton Deventer naar het arrondissement Zwolle overgeheveld en Zutphen kreeg het kanton Harderwijk erbij.
Einde verslag.


Terug naar boven