Soos Kiek Uut
Home - Terug naar Activiteiten












Klik hier om het verslag te beluisteren

VERSLAG: bezoek beiaardier Roel Smit te Deventer, 07-10-2005 (69)

We hebben in ons Kiekuutbestaan al tweemaal de Lebuinustoren beklommen, vandaag vrijdag de zevende oktober gaan we het weer doen, maar nu met een bijzondere missie. We gaan Roel Smit in zijn werkruimte bezoeken. Roel is de carillonspeler van Deventer.
Even vooraf, we hebben "verzoeknummers" bij Roel ingediend. Helaas is hij te druk geweest om het een en ander voor te bereiden. Hij meldde de organisatie luister donder¬dagavond voor het bezoek maar even naar het carillon. Hij speelde daar moderne pop-liedjes, de rest zal morgen gecommuniceerd worden per mobiele telefonie.

Vrijdag,de dag begint mistig, maar alras komt het zonnetje er aan, de lucht wordt mooi blauw. De Kiekuutluidjes, een dozijn, verzamelen zich bij het NS Station. We hebben vandaag 2 nieuwe gezichten in de begeleiding (Berry/Willy Klunder) en ook begroeten we het nieuwe lid Willem de Witte met zijn vrouw Corrie. Willem is voor ons geen onbeken¬de. De klok slaat tien uur als we vlak bij de Kloostertuin bij Theater Bouwkunde zijn, even snel de sleutel van de tuin oppikken en we gaan de tuin in. Roel meldt zich per telefoon, en wenst ons allen een goedemorgen en een goed gehoor. Het eerste stuk is 2 delen van Bach viool, dan van Queen, moeilijk om dat te kunnen onderschei¬den. Je merkt dus duidelijk dat Roel meer gecharmeerd is van klassiek dan van pop muziek. Dan volgt Hero van Marya Kelly en Prommised me van Bellamy Griffon. Telkenkere is er telefo¬nisch kontakt met Roel en ook het applaus klinkt dan vanuit de Kloostertuin. Nu komt er iets heel moois, Roel speelt een russisch liedje speciaal voor Mikhail, onze Moskoviet zingt mee. (vastgelegd op memorecorder). Voor ons is dat het bekende meezinglied van "Ik zal nooit meer dronken wezen". Hierna speelt Roel verder zijn gekozen repertoire en wij gaan de tuin verlaten, leveren de sleutel in bij huisnummer 3 en kuieren dan naar het Grote Kerkhof. Daar staat Martin Sminia ons al op te wachten. Hij gaat als gids met ons mee de kerktoren in en op. We, zonder Gerrie en Marianne,  bedwingen op een rustige manier de 229 treden en komen dan op de zogenaamde "rondgang" van de toren. We zijn nu op 47,5 meter boven de grond en de toren is nog eens 17 meter. Roel speelt net zijn laatste deuntje. Hij vertoeft nog een 14 tal treden hogerop. Wij genieten, voor zover mogelijk, van het prachtige uitzicht over de stad en van de mooie kronkelige IJssel die slingert door het landschap. Uw tekstschrijver heeft op "De Meelbrug" de Nederlandse driekleur uitgehangen. Menigeen kan hem zien, behalve Roel. Het is 11:08 als Roel ons welkom heet op de toren. Hij doet enkele huishoude¬lijke mededelingen, vooral denk aan je hoofd en grijp die bogen niet zo maar vast want her en der kan er heel wat duivepoep liggen. Hier een opsomming van zijn toespraak:
Roel, 59 jaar, is momenteel ruim 33 jaar de vaste beiaardier van dit prachtige carillon. Roel woonde in Deventer en is na 4 jaar, vanwege overige werkzaamheden, vertrokken naar Doetinchem. Roel vertelt ons wat we allemaal zien, vanaf deze positie kijken we noord¬west, dus richting IJssel, spoorbrug en de Zandweerd. Maar waar we nu naar kijken is naar zijn, groen uitgeslagen houten trappetje van veertien treden, die momenteel gevaar¬lijk glad zijn. Als je de 14 hebt gehad kom je in zijn werkruimte en hier vlakbij hangen 47 klokken, die hangen hier sinds 1952. In de oorlog is er wat schade geweest, het oudste deel van het carillon omvat 28 klokken uit 1647, deze klokken zijn gegoten door de gebroe¬ders Francois en Pieter Hemony. Dit waren de klokkengieters uit de Gouden Eeuw. Voor die tijd, 1647 dus, was er ook al een carillon en die klokken waren gegoten door Kampenaar  Hendrik Wegenwaeard, die waren volgens de berichten zeer vals. Gelukkig heeft Hemony 1 van die klokken laten hangen. Dan komen er uiteraard wat toevoegingen van klokken en in de tweede wereld oorlog wat schade en de restauratie begin jaren "50. Dus nu met klokken om toch aan die 47 te komen van de Firma Petit & Fritsen uit Aarle-Rixtel (Noord-Brabant). Ook zijn de zware basklankklokken bij het luiden op de zondag¬morgen te horen, dus die worden NIET bespeeld met het carillon. O ja, Deventer bezit de oudste klokken van de Gebroeders Hemony. De klokken zijn van brons en worden gegoten in een temperatuur van 1300 graden. Jammer maar waar is ook dat dit carillon op het mooiste plekje zit van alle soortgenoten, maar hij is vreselijk vals en ook nog eens zeer slecht onderhou¬den en hij "hangt" als enige in een betonnen klokken¬stoelgang!! Normaal gesproken moet dat in een houten ¬klokkenstoel hangen. De grootste veroorzaker van het achterstallige onder¬houd is de duif, deze vogel poept werkelijk alles op deze hoogte onder en dat vreet o.a. ook bij de klokken in.
Dan verzoekt Roel ons om boven te komen, er kunnen per keer 5 luidjes komen, want het is er erg krap.
Hier een verslag van Yvonne; "We gaan met z'n vijven een stijl trapje op en komen in een klein hokje. De meeste ruimte wordt ingenomen door het paneel waar de klokken mee bediend worden. Meneer Smit vertelt eerst kort iets over de bouw en de historie van dit carillon. Het leukste detail vind ik dat de 'nieuwste' klokken al uit 1952 stammen. De aller-oudste en meest valse uit de vijftiende eeuw hangt er ook nog.
Ik vraag of de klokken af en toe nog gestemd moeten worden en krijg als antwoord dat dat alleen vroeger wel eens is gebeurd middels overgieten of bijschaven. Dat laatste gebeurt niet meer, je zou immers geen klok meer over houden op die manier.
We bekijken de houten stangen die als toetsen dienen, en die het meest weg hebben van houten hamerstelen. Nadat wij een paar tonen zachtjes aanraken, demonstreert meneer Smit hoe een echte beiaardier het vooral van twee stevige vuisten moet hebben. Opnieuw laat hij het Russische (en ook voor ons wel bekende) deuntje horen wat in de kloostertuin al voor Mikhail werd gespeeld. Ook de ouwe filmklassieker die we onder¬weg nar de toren hoorden komt weer voorbij.
Gunther wil vervolgens weten hoe het hele geval in elkaar zit en in beweging komt. Hierop bekijken we de constructie van roestvrij stalen draden die van de toetsen naar de klokken lopen. Al met al is het een immens gevaarte waar geen enkele electriciteit aan te pas komt. Het hokje zelf is geheel van hout met wat oude ramen en is is 's-winters dan ook steenkoud. Er staat gelukkig wel een piepklein kacheltje.
We draaien weer om en maken plaats voor de andere ploeg. Het was leuk en interessant om zoiets van dichtbij te mogen meemaken."
Even later komen er weer mooie klanken uit het carillon. De wachtenden doen nog een rondje om de toren. Ineens hoor je dat mooie Russische liedje ook weer. Dan is de wisseling van de groep, de tekstschrijver gaat mee naar het kleine hok. Halfrondom glas en er zit verlichting van een zeer stoffige tl-balk en warempel er zit ook nog een verwar¬mingselement in. Dan het carillon, is eigenlijk een vergroot toetsenbord van de piano, alleen de toetsen zijn stukken hout en ook de onderverdeling in witte en zwarte toetsen is hier aanwezig. Verder om meer volume te krijgen kan hij de klokken ook nog bespelen met voetpedalen. Oeps ineens begint het carillon te spelen, maar dat is de automatische piloot die elk kwartier een deuntje speelt. Het begint bij Hans te kriebelen, en jahoor hij mag op de beiaardiers stoel zitten en hij doet een poging om " wenn the Saints" te spelen en het mooie lied van "Wij houden van Oranje" oftewel "all syn hey", even later door Roel zelf als een vakman perfect gespeeld. Roel slaat met de vuisten op de stokken en raakt de toets met de pink aan en ik moet de stokken voelen en naar beneden drukken.

Even na 12 uur verlaten we de ruimte en gaan dan 243 treden naar beneden. Groep 1 is dan inmiddels al bij "de Dikke van Dale" gaan zitten voor een kopje koffie en/of glas wijn. Hier wordt ook nog de clubvlag opgehangen en Hans spreekt enkele woorden tot Roel en overhandigt hem namens Kiekuut een fles rode wijn.

Als we weer huiswaarts gaan, horen we het carillon het deuntje van 13:00 uur spelen en de grote klokken slaan 1x.

De gasten van vandaag zijn: Tinie Beekman, Hans/Gerry Bonthuis, Gunther Bosch, Yvonne de Groot, Berry/Willy Klunder, Mikhail Kogan, Marianne Poppenk, Willem/Cor¬rie de Witte en Hans Veld¬wachter

(Kenmerk: Kiekuut/2005/carillon.05)


Terug naar boven