Soos Kiek Uut
Home - Terug naar Activiteiten

Klik hier om het verslag te beluisteren

VERSLAG BEZOEK ETTY HILLESUM CENTRUM - DEVENTER (19)

Op donderdag 1 februari 2001, is Soos Kiekuut met 8 personen bij het Etty Hillesum Centrum in de Roggestraat te Deventer op bezoek geweest. Buiten was het waterkoud en de eerste sneeuwvlokken dwarrelen neer als iedereen om half elf ter plekke is. Beheerder Ben Rensink met medewerker Herman begroeten ons hartelijk en we genieten al snel van een lekkere kop koffie. Ben vertelde ons heel wat over het Joodse volk in Deventer.

Vroeger was dit pand de Joodse School, voor die tijd kenden de Joden geen burger­schap, als ze handel hadden gedaan in de stad moesten ze weer de stadspoorten voor de avond verlaten. Rondom 1796 werd dat veranderd. Ook heeft hier de bekende Rutger Jan Schimmelpen­nick gewoond tot 1892. Toen is dit de Joodse School ge­weest tot 1942. Het Deventer Filmhuis heeft hier ook nog gezeten en de laatste bijna vijf jaar zetelt het Etty Hillesum Centrum hier.

Etty Hillesum is geboren te Middelburg op 14 janauri 1914, in 1924 is ze verhuisd naar Deventer, haar vader was rector aan het Stedelijk Gymnasi­um en ze woonden in de Duim van Twiststraat. De familie bestond uit pa,ma, 2 broers en Etty. In 1932 is Etty rechten gaan studeren te Amsterdam en ook de Slavische talen. Dit laatste omdat haar moeder een Russin is. In de beginjaren van de oorlog heeft ze een aantal dagboeken geschre­ven. Ze schreef uiteraard heel anders dan de jongere Anne Frank, ze was al een goed gestudeerde vrouw van midden twintig. Veel mensen putten uit haar dagboeken momenteel kracht.  Ze woonde in de studententijd bij een oudere man waar ze later ook een relatie mee kreeg.  In 1943 is ze met haar familie op transport gezet naar Auschwitz en daar allemaal niet meer van teruggekeerd.
Op haar 50e sterfdag zijn een aantal Deventernaren bij elkaar gekomen, die vonden nodig om een expositie te houden en dat is blijvend gebleven. En op 5 mei 1996 is dit Centrum geopend.
Het aantal joden voor de oorlog in Deventer was 500 en er zijn 401 joden niet teruggeko­men, velen niet teruggekeerd uit de kampen en sommigen vertrokken naar Amerika en andere veilige landen.
Hierna vertelt Ben over de Joodse huishouding, met kaarsjes aan en de zaterdag als rustdag. Ook is er in elk Joods huis een ongeschonden muur en een soort houten blokje met zilver en in dat blokje zit een stukje perkament met iets van de koran op de deur­post. Bij binnenkomst wordt er even op getikt voor de veiligheid.
De Joodse jaartelling is met een ezelsbruggetje gemakkelijk te herleiden naar onze jaartelling. en die gaat als volgt: Als je bij de Joodse jaartelling, het is nu 5761, de eerste cijfer weglaat en je telt er 240 bij dan heb je de laatste drie getallen van onze jaartelling, 001. Toch nog wel ingewikkeld als je de Joodse jaartelling niet weet.
De oude Joodse begraafplaats was op de Lange Rij achter de Ambachtschool en later aan de Diepenveenseweg.
Ook de kreet Hak Pak Zak Joden, als volgt te ontleden: Hak zijn de slager, Pak zijn de marktkramers en de Zak zijn de lompejoden. De Joden mochten vroeger niet in de gildes dus ze konden zich nooit sterk maken.

Zaiem, vertelt nog een verhaal hoe hij vroeger uit Joegoslavië, provincie Bosnië met een bus naar Auschwitz is geweest en dat nu zijn eigen land zo iets verschikkelijks heeft meegemaakt, heel indrukwekkend hoe Zaiem het ons vertelde. Uw tekstchrijver is in 1987 in Auschwitz geweest met een ploeg van de Deventer IJs Club op terugreis van het Poolse Zakopane, ook heel indrukwekkend.
Hierna bekijken/beluisteren we een videoband en laten ons voorlichten over allerlei tentoongestelde artikelen.

Om 12:45 uur nemen we weer plaats aan de ronde tafel, nemen nog een kop koffie en horen het laatste verhaal van Ben. Vorig jaar is er een schilderij gevonden in Diepenveen met een afbeelding van een Bambi, het schilderij viel van ellende bijna uit elkaar en wat zat er tussen in, een groepsfoto van de Deventer Joodse School, in de rechterbovenhoek waren de namen weggehaald dit in verband met hun veiligheid.
Onze Gerda van Eck heeft ook op het Stedelijk Lyceum gezeten en kent mevr. Kordes en Pach ook.
Rond 13:00 uur, overhandigt Hans de Deventer Bijtjes en we rekenen de koffie af en bedanken Ben en Herman voor hun gastvrijheid. Het was voor ons heel leerzaam.

De gasten vanochtend zijn:
Tinie Beekman, Hans/Gerrie Bonthuis, Zaim Djulbic, Carel/Gerda van Eck, Marianne Poppenk, Hans Veldwachter.

(kenmerk; kiekuut/2001/hillesum.01)


Terug naar boven